تحلیل پوششی داده‌ها DEA

تحلیل پوششی داده‌ها (Data Envelopment Analysis) که به اختصار به آن DEA نیز گفته می‌شود، یک روش ناپارامتری در حوزه تحقیق در عملیات و اقتصاد در نظر گرفته شده که کار آن اندازه‌گیری یا برآورد کارایی عملکرد واحدهای تولیدی است.

شیوه‌های مختلف پیاده‌سازی تحلیل پوششی داده ها (DEA):

مدل CCR ورودی محور

مدل CCR خروجی محور

مدل BCC ورودی محور

مدل BCC خروجی محور

مدل افزایشی یا Additive

تصمیم گیری چند معیاره (MCDM)

وزن دهی و رتبه بندی عوامل

SBM_Oriented

SBM_NonOriented

Super_SBM Oriented

Super_SBM NonOriented

Window

Malmquist_Radial

FDH

WeightedSBM

در این دسته روش‌هایی که هدفشان هم وزن‌دهی معیارها، زیرمعیارها و هم رتبه بندی گزینه ها است قرار می‌گیرند عمده روش‌های این دسته به مقایسات زوجی معروف هستند. از دسته این رو‌ش‌ها می‌توان به تکنیک‌های زیر اشاره نمود.

۱- فرآیند سلسله مراتبی AHP: این تکنیک توسط آقای توماس ساعتی ارائه شد این روش همانطور که از نامش پیداست مختص مدل‌های سلسله مراتبی (از بالا به پایین) است. معمولا در این مدل‌ها یک سطح هدف که بالاترین سطح است داریم در سطح دوم معیارها و در سطح سوم گزینه‌های (آلترناتیوهای) پژوهش قرار دارند. این ساده‌ترین و در عین حال پرکاربردترین روش‌های این دسته است که برای تحلیل روش AHP ابتدا باید مقایسات زوجی عوامل را تشکیل داد سپس بعد از پر کردن مقایسات زوجی، نرخ ناسازگاری AHP و وزن معیارها را محاسبه نمود. دو نرم افزار پر‌کاربرد برای حل این مدل مورد استفاده قرار می‌گیرند یکی نرم‌افزار اکسپرت چویس و دیگری نرم افزار سوپر دسیژن.

۲- فرآیند تحلیل شبکه ANP: این روش نیز توسط آقای ساعتی ارائه شد این تکنیک نمونه کامل روش AHP می‌باشد در روش ANP علاوه بر وجود روابط سلسله مراتبی، روابط درونی یا شبکه‌ای بین عوامل نیز وجود دارد. این روش نیز در نرم افزار سوپر دسیژن به خوبی قابل پیاده سازی است.

۳- روش آنتروپی شانون: این روش نیز از روش‌های پر‌کاربرد تصمیم‌گیری چند شاخصه است که برای محاسبه وزن معیارها استفاده می‌شود این روش بیشتر به عنوان روش‌های کمکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش با تشکیل یک ماتریس که سطرهای آن گزینه‌های پژوهش و ستون‌‌های آن معیارهای پژوهش را تشکیل می‌دهد به محاسبه وزن معیارها می‌پردازد. اصولا وزن‌هایی که از طریق روش شانون حاصل می‌شوند در بسیاری از موارد غیر واقعی به نظر می‌رسد.

روش وزن دهی آنتروپی وزن بیشتری برای شاخص‌هایی در نظر می‌گیرد که از تغییرپذیری بیشتری برخوردارند. در نتیجه، این موضوع سبب می‌شود تا از طریق وزن‌های متفاوتی که آنتروپی حاصل می‌سازد، تمایز بین شرکت ها محقق شود.

رتبه‌بندی گزینه‌ها

در این دسته روش‌هایی هستند که هدفشان تنها رتبه بندی گزینه‌های پژوهش است. این روش‌ها به روش‌های کمکی معروف هستند زیرا اصولا به تنهایی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند و به عنوان کمکی و یا ترکیبی با روش‌های دسته اول می‌آیند. این روش‌ها برای رتبه‌بندی گزینه‌های پژوهش نیازمند وزن معیارها هستند که این وزن هم می‌تواند توسط پاسخ دهنده داده شود و هم اینکه توسط روش‌های دسته اول محاسبه شود و سپس به عنوان ورودی وارد این روش‌ها شوند. از مهم‌ترین روش‌های کمکی دسته دوم می‌توان به روش‌های زیر اشاره نمود.

۱- روش تاپسیس TOPSIS: این تکنیک به روش شباهت به گزینه ایده‌آل مشهور است که توسط یون و هوانگ در سال ۱۹۸۱ ارائه شد. در این روش هر چه گزینه به گزینه ایده آل شباهت بیشتری داشته باشد رتبه بهتری کسب می‌کند. در تعریف این روش از دو مفهوم حل ایده‌آل و شباهت به حل ایده‌آل استفاده شده است.

۲- ویکور VIKOR: این روش در سال ۱۹۸۸ توسط اپریکوویک و تزنگ ارائه شد این روش مبتنی بر برنامه‌ریزی توافقی مسائل تصمیم‌گیری چند معیاره است. این روش یک مجموعه رتبه‌بندي شده از گزینه‌هاي موجود را با توجه به شاخص‌هـاي متضـاد تعیـین مـی‌کنـد. بـه طوري که رتبه‌بندي گزینه‌ها بر اساس این هدف صورت می‌گیرد. این جواب سازشی یک شاخص رتبه‌بنـدي چنـد معیاره بر اساس نزدیکی به جواب ایده‌آل را مطرح می‌سازد. هدف اصلی تکنیک ویکور نزدیکـی بیشـتر بـه جـواب ایده‌آل هر شاخص است.

۳- الکتره ELECTRE: این روش به روش حذف و انتخاب سازگار با واقعیت مشهور است که توسط بنایون ارائه شد در این روش گزینه‌های ضعیف و مسلط حذف شده و سپس گزینه‌های ضعیف و مغلوب حذف می‌شوند.

۴- مجموع وزنی ساده SAW: این روش از ساده‌ترین روش‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه است که توسط هوانگ و یون در سال ۱۹۸۱ ارائه شده است. در این روش پس از بی‌مقیاس کردن ماتریس تصمیم، با استفاده از ظرایب وزن معیارها، ماتریس تصمیم بی‌مقیاس وزن‌دار به دست آمده و با توجه به این ماتریس، امتیاز هر گزینه محاسبه می‌شود.

تصمیم‌گیری چند معیاره فازی

۱- روش AHP فازی چانگ (FAHP):  ایده اساسی AHP دریافت دانش کارشناسان در رابطه با پدیده مورد مطالعه است. اما AHP کلاسیک ممکن است به درستی قادر به بازتاب فرآیند شناختی بشر- به ویژه در شرایطی که مسایل به طور کامل تعریف نشده‌اند یا حل این مسایل شامل داده‌های نامطمئن است- نباشد. روش AHP فازی به آنالیز توسعه چانگ معروف است و در بیشتر مقالات و پایان نامه‌های برای حل مدل فرآیند سلسله مراتبی در محیط فازی مورد استفاده قرار می‌گیرد اما مشکل این روش این است که در بیشتر مواقع باعث ایجاد وزن صفر برای عوامل می‌شود.

۲- روش AHP فازی بهبود یافته: این تکنیک به میانگین هندسی باکلی نیز معروف است پر کاربردترین روش حل مدل AHP است. مشکل وزن صفر در آنالیز توسعه چانگ توسط این روش حل شده است. الگوریتم این تکنیک ساده و در عین حال بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۳- روش AHP فازی میخایلو (اولویت‌بندی فازی): آقای میخایلوف در سال ۲۰۰۴ با ارائه یک مدل بهینه‌سازی غیر‌خطی به حل مدل AHP فازی پرداخت. در مدل ارائه شده توسط آقای میخایلوف، بعد از حل مدل علاوه بر وزن معیارها، نرخ ناسازگاری مدل نیز استخراج می‌شود.

۴- روش ANP فازی (FANP): این تکنیک با دو رویکرد قابل انجام است یکی حل مدل ANP فازی با رویکرد سوپر ماتریس و دیگری حل مدل ANP فازی با رویکرد ضربی. در رویکرد سوپر ماتریس با استفاده از دو روش AHP فازی و نرم افزار سوپر دسیژن مدل ANP فازی حل می‌شود. در رویکرد ضربی نیز فقط با روش AHP فازی و ضرب عوامل این مدل قابل حل است.

۵- روش دیمتل فازی (Fuzzy dematel): تکنیک دیمتل فازی، همانند تکنیک دیمتل است یعنی ارزیابی عوامل پژوهش از اهداف این روش است. روش دیمتل فازی به بررسی تاثیرگذاری و تاثیرپذیری عوامل پژوهش در محیط فازی می‌پردازد. و در انتهای روش روابط درونی بین معیارها نیز استخراج می‌شود.

۶- روش تاپسیس فازی (Fuzzy TOPSIS): از این تکنیک برای رتبه‌بندی گزینه‌ها با روش تاپسیس در محیط فازی استفاده می‌شود.

جمع بندی

هر روزه در زندگی خود با تصمیم‌های زیادی روبرو هستیم تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDM) علاوه بر جنبه آکادمیک، از نظر کاربردی در تمامی زمینه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند که این نشان دهنده اهمیت ویژه آن‌ها می‌باشد. تکنیک‌های زیادی در این زمینه ارائه شده‌اند که قطعا هر کدام ویژگی‌های مخصوص به خود را دارند و در حالتی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند.

***

اگر در تحقیقتان نیازمند پیاده‌سازی این تکنیک‌ها در مسائل و مدل‌های خود هستید با ما در ارتباط باشید این وب‌سایت به صورت تخصصی در زمینه تصمیم‌گیری چند معیاره فعالیت دارد و پاسخگوی تمام نیازهای شما در این امر می باشد.

شماره تماس جهت هماهنگی:

علی نوری ۰۹۱۲۲۴۱۰۴۵۹ مدیر سایت

whatsapp:09122410459

telegram:09356201872

email:a.nouri.ir@gmail.com

اگر مطلب را می پسندید لطفا آنرا به اشتراک بگذارید.

مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

0